Enflasyon tüm dünyan?n sorunu haline geldi

Yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salg?n? kaynakl? arz darbo?azlar? fiyat art??lar?n? körüklemeye devam ederken, tüm dünyan?n sorunu haline gelen enflasyonla mücadele küresel ekonominin en önemli gündem maddesini olu?turuyor. Tüketici ve üretici fiyatlar? dünya genelindeki art???n? sürdürürken, yeni "enflasyon ça??” etraf?ndaki tart??malar da h?z kazan?yor. Çipten g?daya birçok üründe ya?anan arz darbo?azlar? ço?u ülkede enflasyonu körüklüyor.

Yüksek enflasyon ekonomi gündeminin önemli ba?l?klar?ndan biri haline gelirken, dünya nüfusunun yakla??k 1,2 milyar? iki ila üç haneli enflasyonla ya??yor. Devam eden lojistik s?k?nt?lar, i? gücü eksikli?i ve yüksek enerji fiyatlar? gibi küresel fiyat bask?lar? enflasyonun "geçici olaca??" görü?üne meydan okuyor.

GEL??M?? EKONOM?LERDE TAR?H? SEV?YELERDE

Pek çok ürünün tedarikinde ya?anan s?k?nt?, ABD ve Almanya gibi geli?mi? ülkelerde dahi enflasyonun tarihi yüksek seviyelere ç?kmas?na neden oluyor. ABD'de son veriler, enflasyonun 31 y?l?n zirvesine ç?kt???n? gösteriyor. ABD Çal??ma Bakanl???n?n verileri, ülkede Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE), ekimde ayl?k bazda yüzde 0,9 ve y?ll?k bazda yüzde 6,2 artarak beklentileri a?t???n? ortaya koyuyor.

Enerjiden g?daya Amerikal?lar?n ya?am maliyetinde ya?anan art?? endi?eleri art?r?rken, analistler, yüksek enflasyonun beklenenden daha uzun süre etkili olabilece?ini ve ABD Merkez Bankas?n? (Fed) faiz oranlar?n? art?rmaya daha erken yönlendirebilece?ini belirtiyor. Fed Ba?kan? Jerome Powell, arz darbo?azlar? ve yüksek enflasyonun gelecek y?la kadar devam etmesinin beklendi?ini belirterek, enflasyonun gelecek y?l?n ikinci veya üçüncü çeyre?inde dü?mesinin beklendi?ini ifade ediyor.

AVRO BÖLGES?'NDE 13 YILIN Z?RVES?NDE

Avrupa'da da son dönemde enerji ve g?da ürünleri ba?ta olmak üzere ya?anan genel fiyat art???, Avrupa vatanda?lar?n? rahats?z ediyor. Avro Bölgesi'nde verilere y?ll?k enflasyonun eylülde yüzde 3,4 ile son 13 y?l?n zirvesine ula?t???n? gösteriyor. Avrupa ekonomisinin lokomotifi Almanya'da Federal ?statistik Ofisi’nin (Destatis) verileri de eylülde yüzde 4,1 olan y?ll?k enflasyonun, enerji fiyatlar?, tedarik s?k?nt?lar? ve salg?n?n etkisiyle ekimde 1993'ten bu yana ilk kez yüzde 4,5'e yükseldi?ine i?aret ediyor. AB uyumlu öncü TÜFE ise ülkede enflasyonun ekimde ayl?k bazda yüzde 0,5, y?ll?k bazda da yüzde 4,6 yükseldi?ini gösteriyor.

Almanya'da tüketici için al???lmad?k derecede yüksek enflasyon iyice hissedilirken, fiyat art???n?n Avrupa Merkez Bankas? (ECB) Ba?kan? Christine Lagarde gibi merkez bankac?lar?n ve ekonomistlerin ço?unun savundu?u "geçici" olaca?? görü?üne dair ?üpheler de art?yor. Bir as?r önce Weimar Cumhuriyeti'nde (1918-1933 dönemi) görülen ve tüketicilerin sat?n alma gücünü çökerten hiper enflasyondan dolay? "enflasyon" Almanya'da her zaman hassas bir konu olarak görülüyor. Lagarde, enflasyonun, enerji fiyatlar?ndaki art??, ekonomik toparlanma ile birlikte talebin artmas? ve tedarik s?k?nt?lar?ndan kaynakland???n? belirterek, "Enflasyonun yak?n vadede daha da yükselece?ini ancak önümüzdeki y?l içinde dü?ü?e geçece?ini öngörüyoruz." de?erlendirmesinde bulunuyor.

Ç?N'DE DE ENFLASYON R?SKLER? ARTIYOR

Dünyan?n en büyük ikinci ekonomisi Çin'de de veriler fabrika ç?k?? fiyatlar?n?n 26 y?l?n en yüksek h?z?yla artt???n? ve tüketici fiyatlar? enflasyonunu tahminlerin üzerine ç?kard???n? gösteriyor. Ulusal ?statistik Bürosu taraf?ndan aç?klanan veriler, tüketici fiyat endeksinin ekim ay?nda bir önceki y?l?n ayn? dönemine göre yüzde 1,5 yükselerek 2020 Eylül'den bu yana en sert yükseli?ini kaydetti?ini ortaya koyuyor. Çin'de üretici fiyatlar? da küresel emtia fiyatlar?ndaki ralli ve ülke genelindeki enerji krizinden dolay? gösterdi?i h?zl? yükseli?ini koruyor. Ülkede üretici fiyat endeksinin ayn? dönemde yüzde 12,3 art?? beklentilerini a?arak y?ll?k bazda yüzde 13,5 yükseldi?i kaydediliyor.

15 ÜLKEDE ENFLASYON ORANI YÜZDE 10 ?LE 20 ARASINDA DE????YOR

muhabirinin son aç?klanan verilerden derledi?i bilgilere göre, 15 ülkede enflasyon oran? yüzde 10 ile 20 aras?nda de?i?iyor. Bu ülkelerden Sey?eller ve Türkmenistan'da enflasyon yüzde 10, Burundi'de yüzde 10,49, Belarus'ta yüzde 10,5, Özbekistan’da yüzde 10,6, Brezilya'da yüzde 10,67, Ukrayna'da yüzde 10,9, Haiti’de yüzde 10,91, Gana'da yüzde 11, Sierra Leone'de yüzde 11,63, Gürcistan’da yüzde 12,8, Gine’de yüzde 13,05, K?rg?zistan’da yüzde 13,5, Nijerya’da yüzde 16,63 ve Türkiye’de yüzde 19,89 seviyesinde bulunuyor.

Enflasyon oran?, Zambiya, Angola, Etiyopya, ?ran, Arjantin, Zimbabve, Surinam, Suriye, Lübnan, Sudan ve Venezuela'da ise yüzde 20’nin üzerinde kaydediliyor. Venezuela, yüzde 1946 ile dünyada enflasyonun en yüksek oldu?u ülke olarak öne ç?k?yor. Enflasyon, ?ran'da yüzde 39,2, Arjantin’de yüzde 52,1, Lübnan’da ise yüzde 144 olarak hesaplan?yor.

 ENFLASYONUN FA?Z ARTI?I BASKILARINI ARTIRMASI BEKLEN?YOR

Uzmanlar enflasyon konusunda bir paradigma kaymas? oldu?unu belirterek, sürdürülebilir enflasyon döneminin sona erebilece?ine i?aret ediyor. Enflasyon art???n?n kal?c? m? yoksa geçici mi olaca??, kal?c?ysa merkez bankalar?n?n nas?l tepki verece?i konusunda ise görü?lerin kar???k oldu?u dikkati çekiyor.

Yüksek enflasyonun geçici oldu?unu savunanlar Kovid-19 salg?n?n neden oldu?u tedarik zinciri aksamalar? k?sa vadede enflasyonu yükseltecek olsa da enflasyonu sürdürülebilir olmas?nda etkisi olan “küreselle?me, serbest ticaret ve teknolojinin tedarik zincirlerine ve pazarlara uygulanmas?n?n” bozulmadan kald???n? belirtiyor. ?lk fiyat ?oklar?n?n üzerinden bir y?l geçmesine ra?men, fiyatlar hala yükseli? gösteriyor.

Petrol fiyatlar?n?n son dönemde yukar? yönlü hareket etmesi ve Çin, ABD ve Almanya gibi büyük ekonomilerde fabrika ç?k?? fiyatlar?ndaki h?zl? yükseli?in enflasyonda yüksek seviyelerin korundu?una i?aret etmesinin politika yap?c?lar üzerinde faiz art?r?m bask?lar?n? art?raca?? de?erlendiriliyor.