Türk astronomlar uzayda iki gezegen ke?fetti

Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölüm Ba?kan? ve Ö?retim Üyesi Prof. Dr. Selim Osman Selam, ayn? bölümden ara?t?rma görevlisi Ekrem Murat Esmer, Doç. Dr. Özgür Ba?türk ve Prof. Dr. Selim Osman Selam ile ?stanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümünden Doktor Ö?retim Üyesi Sinan Ali? taraf?ndan gerçekle?tirilen ve sayg?n bir uluslararas? dergide yay?mlanan ke?if, Türkiye kaynakl? ikinci gezegen ke?fi olarak bilim tarihine geçti.

Prof. Dr. Selim Osman Selam, iki yeni gezegen ke?fine ili?kin aç?klama yapt?.

Ke?if için Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi'nde bulunan 80 santimetre çapl? Prof. Dr. Berahitdin Albayrak teleskobu ve ?stanbul Üniversitesi Gözlemevi'nin Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ulup?nar Gözlemevi Yerle?kesi'nde bulunan 60 santimetre çapl? teleskobu ile çift y?ld?z?n ???k ölçüm gözlemlerinin yap?ld???n? anlatan Selam, bunun yan? s?ra Kepler ve TESS uzay teleskoplar?n?n elde etti?i gözlemlerin de kullan?ld???n? ve çift y?ld?z?n tutulma zamanlar?n?n analiz edildi?ini bildirdi.

"Bu gözlemlerimizle Kepler-451 sisteminde daha önce ke?fedilmi? olan bir gezegene ilave olarak Jüpiter boyutlar?nda iki dev gezegenin daha varl???n? ke?fetmi? olduk." bilgisini payla?an Selam, ?öyle devam etti:

"Bu sistemde görülen tutulmalar?n zaman?ndaki de?i?imler kullan?larak gezegenlerin ke?ifleri gerçekle?tirildi. Yap?lan çal??mada toplam üç gezegen bar?nd?ran bu sistemin kararl? yörüngelerde doland?klar? da tespit edildi. Çift y?ld?zlar etraf?nda gezegen bulma i?i biraz zorlu bir i?tir. Dünya literatürüne bak?lacak olursa çift y?ld?zlar etraf?nda gezegen ke?fi Türkiye'den ilk kez yap?l?yor. Ayr?ca Türkiye'den ilk gezegen ke?fi de Ankara Üniversitesine aitti, böylece ikinci gezegen ke?fi de yine Ankara Üniversitesinde yap?lm?? oldu.

Çift y?ld?zlar etraf?ndaki 21. ve 22. gezegeni Türk ara?t?rmac?lar buldu?undan uzayda bu anlamda ke?fi yap?lan gezegen say?s? 22'ye ç?kt?. Gezegenlerden biri Jüpiter'in kütlesinin yakla??k olarak 1,5 kat?, di?eri de iki kat?na yak?n. Gaz devi gezegenler oldu?u için bu gezegenlerde hayat olma ihtimali yok. Yörünge sürelerini de hesaplad?k. Ke?fedilen gezegenlerden bir tanesinin çift y?ld?z sistemi etraf?ndaki yörünge dönemi, yani bir y?l? 43 günde, di?eri ise bir y?l? 1800 günde tamaml?yor."

B?L?M DÜNYASINI HEYECANLANDIRDI

Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölüm Ba?kan? ve Ö?retim Üyesi Prof. Dr. Selim Osman Selam, Kepler-451 çift y?ld?z sisteminin yakla??k 29 bin 300 santigrat yüzey s?cakl???na sahip altcüce türü bir y?ld?z ile 2580 santigrat yüzey s?cakl???ndaki cüce türü ba?ka bir y?ld?zdan olu?tu?unu belirterek, "Ayr?ca, Kepler-451, Kepler-47'den sonra etraf?nda ikiden fazla gezegen ke?fedilen ikinci çift y?ld?z sistemi olmu?tur." dedi.

Çift y?ld?z sisteminin bile?enlerinden birinin bir anlamda hayat?n?n sonuna gelmi? bir y?ld?z oldu?unu ve sadece s?cak çekirde?inin bulundu?unu belirten Selam, "Bu tür y?ld?z sistemlerinin etraf?nda gezegen bulmu? olmak, bu i?lerin teorisi ve evrim çal??malar? aç?s?ndan da ilginç bir f?rsat sunuyor. Çünkü genel olarak bu tür cisimlerin etraf?nda asl?nda pek de gezegen beklenmiyor. Bu anlamda da ilginç ve bilim dünyas?nda heyecan yaratan bir ke?if olarak gerçekle?ti." diye konu?tu.

TÜB?TAK taraf?ndan Doç. Dr. Özgür Ba?türk yürütücülü?ünde sürdürülen "Zamanlama Yöntemiyle Ötegezegen Ke?fi" ba?l?kl? 1001 AR-GE Projesi kapsam?nda desteklenen çal??man?n ayn? zamanda doktora ö?rencisi ara?t?rma görevlisi Ekrem Murat Esmer'in doktora tez çal??mas? kapsam?nda yap?ld???n? aktaran Selam, "Kepler-451 sistemindeki gezegenlerin ke?finin aç?kland??? bilimsel makale, Oxford Üniversitesi Yay?nlar? taraf?ndan bas?lan ve alan?n en prestijli dergilerinden biri olan "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society" dergisinde yay?nland?."

YEN? GEZEGENLERE ?S?MLER? VER?LD?

Çal??ma kapsam?nda ayn? çift y?ld?z sisteminde önceden ke?fi yap?lm?? di?er gezegenin yörünge döneminin ise 406 gün olarak güncellendi?ini ifade eden Selam, Türk astronomlarca ke?fedilen bu yeni gezegenlerin ise sistemde 2015 y?l?nda ke?fedilen gezegene benzer kütlede oldu?unu söyledi.

Prof. Dr. Selim Osman Selam, Kepler-451 çift sisteminde ke?fedilen iki yeni gezegenle birlikte toplamda bu üç gezegen, uluslararas? isimlendirme kurallar?na göre "Kepler451b", "Kepler451c" ve "Kepler451d" isimleri ile astronomi camias?n?n ortak ötegezegen katalo?unda (exoplanet.eu) yerlerini ald???n? bildirdi.

Türk astronomlar?n gezegen ke?fine ili?kin makaleye "DOI: https://doi.org/10.1093/mnras/stac357" ve "arXiv:https://arxiv.org/abs/2202.02118" internet adreslerinden ula??labiliyor.