?stanbul'un yuvas?z ku?lar?: Papa?anlar

Rengarenk tüyleri ve insan sesi taklidi yapmalar?yla ünlü papa?anlar son y?llarda 'istilac?' damgas?yla ile kar?? kar??ya.

?stanbul’da özellikle Y?ld?z Park?, Emirgan Korusu, Fenerbahçe Park?, Valideba? Korusu, Gülhane Park?, Florya Atatürk Orman?, Edirnekap? ?ehitli?i gibi yerlerde görülen papa?anlar sürekli tart??ma konusu oluyor.

Son olarak ?skender papa?anlar?, ekolojiyi tehdit ettikleri iddias?yla gündeme geldi. Papa?anlar?n, sincap ve ku?lar?n yuvalar?n? istila etmeleri ve o türlerin azalmas?na neden olmalar? suçlanmalar?n? yorumlayan Gazi Üniversitesi Fen Fakültesi Ekoloji Ana Bilim Dal? Ö?retim Üyesi Doç. Dr. Esra Per dikkat çeken aç?klamalarda bulundu.

Do?ada ye?il rengiyle gördü?ümüz papa?anlar?n, insan?n elinde kafeslerde yeti?tirilmi? mavi, sar? ve beyaz renklerde mutasyonlar? da olabiliyor. Ancak evcil hayvan dükkanlar?nda sat?lan papa?anlar?n hepsi kafeslerde yeti?tirilmiyor baz? bireyler do?adan toplanarak kafeslere al?n?yor.

Do?ada ye?il rengiyle gördü?ümüz papa?anlar?n, insan?n elinde kafeslerde yeti?tirilmi? mavi, sar? ve beyaz renklerde mutasyonlar? da olabiliyor. Ancak evcil hayvan dükkanlar?nda sat?lan papa?anlar?n hepsi kafeslerde yeti?tirilmiyor baz? bireyler do?adan toplanarak kafeslere al?n?yor.

"YUVA YAPAMAYAN NAD?R KU?LARDAN"

Papa?anlar?n, çengel ?eklindeki gagalar? ile ceviz dahi k?rabilirken yuva yapamad?klar?na dikkat çeken Per, "Bu nedenle yerli türler ile a?aç kovuklar?nda yuva rekabeti yap?yorlar. Avrupa'da baz? ülkelerde alaca a?açkakan, s?vac? ve noktül yarasas? ile ye?il papa?an?n yuva rekabetine girdi?i ispatland?. Bizde buna dair bir gözlem ve kan?t yok. Dolay?s?yla kentsel parklarda art?k alaca a?açkakan/s?vac? görmememizi ya da daha az görmemizi ye?il papa?ana ve ?skender papa?an?na ba?layamay?z" diye konu?tu.

"Türkiye'de insanlar, do?ada üreyen popülasyonlar kurmu? olan ye?il ve ?skender papa?an?n? görünce tan?maya ba?lad?, ancak ülkemizde ba?ka papa?an türleri de var, bugüne kadar do?ada 17 papa?an türü gözlendi, ancak ço?u hayatta kalam?yor."

"TÜRK?YE'DE HENÜZ ?SPATLANMADI"

Ekosistemlerin karma??k ili?kiler a??ndan olu?tu?unu hat?rlatan Per ?unlar? kaydetti:

"Bu konuda yorum yapabilmek için o bölgede düzenli gözlem yapmak ve veri toplamak gerekiyor. Ba?ka ülkelerde oldu?u için 'Bizde de böyle bir durum var' diyemeyiz. ?imdilik bu konuda en dikkat çekici durum ?skender papa?an? ve ye?il papa?an?n sincaplar ile yuva rekabeti yapmas?, kargalara kar?? alan savunmas? yapmas?, sürü halinde uçarken mart?lar ve ?ahin ile etkile?imde olmas?, yine kendi gibi egzotik bir tür olan ‘çi?deci’ ile yuva yeri rekabeti yapmas?d?r. Sonradan yerle?tikleri bölgelerde ye?il papa?anlar? avlayabilen az say?da tür var. Londra'da gökdo?anlar, ye?il papa?an avl?yor. Türkiye'de benzer gözlemler olsa da bugüne kadar görüntüleyebilen olmad?..."

"Türkiye’de ye?il papa?an?n ekolojik ve sosyal etkisini bir süredir görüyoruz, ekonomik etkiye dair ilk bulguya Sibel Bostanc?o?lu’nun Ankara Üniversitesi Gümü?dere Kampüsü'ndeki gözlemi ile ula?t?k. Türkiye’de ilk kez papa?anlar?n ekili bir alanda ayçiçe?i ile beslendi?i tespit edildi. Ye?il papa?an?n özellikle ?zmir'de kentsel alandan k?rsal alana do?ru yay?lma riski var. Üniversite kampüsünde deneme tarlalar?ndaki ekinler ile beslenmesi kimseyi rahats?z etmezken gelecekte sürüler halinde vatanda?lar?n ekin tarlalar?na dadanmas? istenmeyen bir durum olarak kar??m?za ç?kacakt?r."

"KUMRU DA YERL? TÜR DE??L"

Do?adaki papa?anlar?n nüfusunun, insan nüfusu ile paralellik gösterdi?ini belirten Doç. Dr. Per "Asl?nda kumru da bizim türümüz de?il. 16'nc? yüzy?lda Osmanl? ?mparatorlu?u bu türü Anadolu ve Balkanlar'a Hindistan'dan getirmi?. Kumru her geçen y?l kentsel alanlarda yay?l?? alan?n? geni?letmi? ve günümüzde kumrular? Türkiye'nin her yerinde görebiliyoruz. Geçmi?te kumrular günümüzde ise papa?anlar ülkemizde kentsel alanlarda yay?l???n? geni?letiyor. Asl?nda yeni bir türün bir bölgeye girmesi hiç kolay de?il. Oran?n yerli türleri direnç göstermekte, ancak bu direnç kentsel alanlarda dü?ük düzeydedir. Kentsel alanlarda insan nüfusu artt?kça papa?anlar?n kasti ve kazara do?aya b?rak?lma riski de art?yor. Durum böyle olunca ye?il papa?anlar üç büyük ?ehirde neredeyse her yerde kar??m?za ç?k?yor ve bugüne kadar toplam 33 ilde do?ada görüldü" dedi.

EGZOT?K TÜRLERE ?THALAT YASA?I

Türkiye'de egzotik ku?lara dair ilk ithalat yasa??n?n bu y?l içerisinde getirildi?ini belirten Per ?u tespitlerde bulundu:

"Tar?m ve Orman Bakanl??? ye?il papa?an?n uluslararas? ithalat?n? yasaklayarak en önemli ad?m? att?. Bununla birlikte daha önceki y?llarda ithal edilen bireylerin ülke içinde yasal ticareti birkaç y?l daha devam edecektir, ayr?ca geçmi? y?llarda ülkeye yasa d??? biçimde kökeni belirsiz papa?anlar?n sokulmaya çal???ld???n? biliyoruz"

“B?YOGÜVENL?K SORUNU”

"Ye?il papa?anlar?n park ve mezarl?klarda yasad??? biçimde do?adan topland???n? ve yeniden ticaret döngüsüne sokulabildi?i de biliniyor ve bütün bunlar biyogüvenlik sorunudur. ?thalat yasa??n?n uygulamada ba?ar?l? olabilmesi için yasa d??? ticaret sorunun a??lmas? gerekiyor. Bu durumda yasaktan sonraki süreci izlemek çok önemli. Egzotik türlerin sonradan yerle?tikleri ülkelerdeki ekolojik, ekonomik ve sosyal etkisine bakarak bir de?erlendirme yap?labiliyor. Bu kapsamda hem ?skender papa?an?n?n hem de ye?il papa?an?n etkilerini dü?ük seviyede görmeye ba?lad?k"

“YEN? STRATEJ?LERE ?HT?YAÇ VAR”

"Türkiye’de egzotik papa?anlar ile ilgili yeni stratejiler geli?tirilmelidir. Yabani ku?lar?n uluslararas? ticareti baz? hastal?klar?n yay?lmas?na neden olabilmektedir, bu nedenle yasa d??? ticaretin önlenmesi bir gerekliliktir. Yasa d??? papa?an ticaretinin neden oldu?u sorunlar ile mücadele ederken halk?n bu türlere olan fark?ndal???n?n art?r?lmas? gerekmektedir."

Papa?anlar?n toplu olarak ilk kez 1997 y?l?nda Atatürk Havaliman? Gümrü?ü’nde kafeslerin kazara aç?lmas?yla do?aya sal?nd?klar? biliniyor. O tarihte ?stanbul semalar?na uçan papa?an say?s? ise 180.

EFSANELER.... PAPA?ANLAR TÜRK?YE'YE NASIL GELD??

Papa?anlarla ilgili çok say?da efsane de var. Kimi 1980’li y?llar? kimi ise 1950'leri i?aret ediyor. Papa?anlarla ilgili en çok telaffuz edilen iddia ise onlar?n 1990'larda, Atatürk Havaliman?'n?n kargo bölümünden kaçt?klar?. Bir ba?ka iddia ise yine ayn? y?llarda onlar? ta??yan kamyonun devrildi?i ve böylece ?stanbul semalar?na da??ld?klar?. Bir ba?ka ‘efsane’ ise onlar?n iklim krizine ba?l? göç ettikleri.

Uzmanlara göre; papa?anlar?n Türkiye'deki varl??? bilinenden daha eski olabilir. ?pek Yolu ticareti ile yüzlerce y?l do?udan bat?ya ta??nm?? olan hatta ad?n? Büyük ?skender'den alm?? olan ?skender papa?an? çizimlerinin eski mozaiklerde dahi görülüyor.

Uzmanlara göre; papa?anlar?n Türkiye'deki varl??? bilinenden daha eski olabilir. ?pek Yolu ticareti ile yüzlerce y?l do?udan bat?ya ta??nm?? olan hatta ad?n? Büyük ?skender'den alm?? olan ?skender papa?an? çizimlerinin eski mozaiklerde dahi görülüyor.

"PAPA?ANLAR GÖÇMEN DE??LD?R"

Bu iddialar? da yorumlayan Per, "Türkiye'de do?ada gördü?ümüz papa?anlar?n göçmen oldu?una dair yanl?? bir kan? var. Bu canl?lar ne do?al yay?l?? gösterdikleri ülkelerde ne de sonradan yerle?tikleri ülkelerde göçmendir. Son y?llarda büyük ?ehirlerde kar??m?za ç?kan ye?il papa?an ve ?skender Papa?an? yo?un olarak Hindistan ve Pakistan'da do?al yay?l?? göstermektedir, ayr?ca ye?il Papa?an Orta Afrika'da da yay?l?? göstermektedir" dedi ve ekledi:

"Ye?il papa?an do?al yay?l?? gösterdi?i bölgelerde yerli bir türdür ve ekolojisinde göç etme davran??? yoktur, ?skender papa?an? ise do?al yay?l?? gösterdi?i bölgelerde dar bir alanda hareketlilik gösterebiliyor ancak bu durum mevsimsel bir göç davran??? de?il dolay?s?yla her iki türün de do?al yar?? gösterdi?i bölgelerden Türkiye’ye uçarak gelmi? olmas? mümkün de?il. Belki ilk ba?ta vatanda?lar?n akl?na iklim de?i?ikli?i gelebilir, ancak iklim de?i?ikli?i de papa?anlar?n Türkiye’ye ilk giri?inde etkili olmad?."

"Her egzotik tür istilac? de?ildir. Bir türün say?s?n?n artmas? onu istilac? yapm?yor ekolojik, ekonomik ve sosyal etkisine göre istilac? olarak de?erlendiriliyor. Türün egzotik kökenli olmas? da istilac? kabul edilmesi için yeterli de?il, yerli bir tür de etkilerine göre istilac? olabiliyor.Türkiye’de papa?anlar d???nda do?ada kar??m?za ç?kan en dikkat çekici egzotik türler; su maymunu (koypu), k?rm?z? yanakl? su kaplumba?as?, ?srail sazan?, balon bal??? ve aslan bal???d?r. Bu türlerin hepsinin yeni ülkelere girmesinde en temel faktörün do?rudan ve dolayl? olarak insan etkisi oldu?unu görüyoruz."

SEBEB? HAYVAN T?CARET?

Egzotik papa?anlar?, do?ada görmemizin nedeni olarak yasa d??? 'hayvan ticareti'ni gösteren Per, onlarla ilgili efsaneler için ise ?u tespitlerde bulundu:

"Bu türleri Türkiye'de büyük ?ehirlerde ve baz? Avrupa ba?kentlerinde de görmemizin tek nedeni hayvan ticaretidir. Ticaret için getirilen bireyler kazara evcil hayvan dükkânlar? ve evlerden kaçabilmektedir ancak Türkiye’de yasa d??? ticaret vakalar? da söz konusudur. Kaçakç?l?k yapan baz? ki?ilerin yakalanmamak için ku?lar?n kafeslerini açt???na ve bu bireylerin de do?ada görüldü?üne dair bildirimler var bu da ?stanbul'daki binlerce sürülük ye?il papa?an ve ?skender papa?anlar?n?n neden görüldü?ünü daha iyi aç?kl?yor."

DO?AYA NASIL UYUM SA?LIYORLAR?

Ye?il papa?an ve ?skender papa?an?n?n do?aya uyum sa?lamalar?nda birden fazla faktörün etkili oldu?unu belirten Per, "Öncelikle her iki tür de yar? tropikal ve so?uk iklimlere dayan?kl?. Mesela tam tropikal olan muhabbet ku?lar? da kafes kaçk?n? olarak s?k s?k ülkemizde görülüyor ancak iklimsel zorluklar ve avc? türler sebebiyle gözden kayboluyor. Ye?il papa?an ve ?skender papa?an? ise daha dayan?kl?, kavgac? ve onlar? avlayabilen az say?da tür var. Bir de kentsel alanlar eskiye göre daha ?l?man, insan etkisi, iklim de?i?ikli?i ve küresel ?s?nma ile büyük ?ehirlerde k??lar eskisi kadar sert geçmiyor, yine ?ehirlerdeki park ve bahçelerde egzotik ve yerli a?açlar?n meyveleri ya da tohumlar? dört mevsim papa?anlara besin sunuyor. Papa?anlar?n sokaklara b?rak?lan köpek mamalar? ile beslendiklerine dair bir bulgu yok, kendi do?alar?na uygun olarak a?açlarda besleniyorlar. Papa?anlar dayan?kl? olunca, besin de bulunca ortama uyum sa?l?yor, hayatta kalmay? ba?ard?ktan sonra da neslini devam ettiriyor. Böylece hem say?lar? art?yor hem de yay?l?? alanlar? geni?liyor" diye konu?tu.