Koronavirüse ‘tuzak’ kuran ilaç geliyor…

ABD'de ya?ayan ?mmünoloji Uzman? Prof. Dr. Derya Unutmaz, "sentetik biyoloji" kullanarak Kovid'e kar?? geli?tirdikleri ilaç aday?n?n detaylar?n? anlatt?. Prof. Dr. Unutmaz, "Daha önce kanser immünolojisi için kulland???m?z 'Car-T yöntemi' ile virüse kar?? geli?tirdi?imiz bir tuzak ve ba????kl?k ordumuzu alarma geçiren bir yöntem" dedi. ?lac?n hayvan denemeleri a?amas?na geçildi. Preklinik çal??malardan sonra faz çal??malar?n?n ba?layaca??na i?aret eden Prof. Dr. Unutmaz, "Kullan?ma girmesi için daha çok yolumuz var elbette ama bu virüsün gelecekte hangi sürprizlerle ortaya ç?kaca??n? bilmiyoruz. O nedenle haz?rl?kl? olmak istiyoruz" diye konu?tu.

ABD Connecticut Üniversitesi T?p Fakültesi ?mmünoloji Bölümü Ö?retim Üyesi ve Jackson Laboratuvar? Enstitüsü Ba? Ara?t?rmac?s? Prof. Dr. Derya Unutmaz, yakla??k 1,5 y?ld?r üzerinde çal??t?klar? yeni tip koronavirüs ilaç çal??mas?n?n detaylar?n? Demirören Haber Ajans?'na anlatt?. Çal??maya dair ilk makalenin önbas?m?n?n da yay?nland???n? belirten Prof. Dr. Unutmaz, "Bu çal??maya asl?nda 1,5 y?l önce ba?lad?k. Konsept olarak baya?? zaman?m?z? ald?. Farkl? bir yöntem geli?tirmek istedik çünkü. ?u anda var olan olan ilaçlar iki gruba ayr?l?yor. Bir tanesi sentetik antikorlar ya da ak?ll? size füzeler dedi?imiz monoklonal antikorlar. Ama Omicron ile birlikte bunlar?n ço?u etkisiz hale geldi. Sadece bir tanesi ?u anda hala etkili. Di?er tip ilaçlar ise antiviraller. Yani hücrenin içine girdikten sonra virüslere etki eden ilaçlar. Bunlardan da iki tane en önemlisi mlnupiravir ve paxlovid, bunlardan virüsün kaçmas? biraz daha zor. Biz sadece ?u anki varyantlar için de?il, gelecekte ç?kabilecek tüm varyantlar? kar??layabilen bir savunma mekanizmas? olu?turmak istedik" dedi.

"HÜCREYE BA?LANDI?INI SANIYOR AMA B?Z?M MOLEKÜLÜMÜZE BA?LANIYOR"

Yeni yöntemlerinde virüsün yüzeyindeki ç?k?nt?l? k?s?mlar, yani anahtar k?sm? olan spike (ba?ak) protenini hedeflediklerini anlatan Prof. Dr. Unutmaz, ?unlar? söyledi: "Virüsün yüzeyindeki ç?k?nt?l? k?s?mlar anahtar k?s?mlar yani ba?ak proteini, hücrenin yüzeyindeki Ace-2 denilen reseptöre ba?lan?yor. Ace-2 de kilit görevi görüyor. Virüs ba?ak proteini ile bu kilidi aç?yor, hücrenin içine giriyor ve sonra da kendisini replike ediyor (kopyal?yor). Hücrenin içine girdikten sonra ço?al?rken tabii ki yüzeydeki proteinden de (ba?ak proteini) sentez ediyor virüs. Bu proteinin, yani bu anahtar proteinin bir k?sm? da hücrenin yüzeyinde olu?abiliyor. Biz bu iki yönü kendi avantaj?m?za nas?l çevirebiliriz diye bu yöntemi geli?tirdik aç?kças?. Birincisi, bu hücre yüzeyindeki kilidi (Ace-2), sentetik biyoloji yöntemleri ile ba?ka bir antikorla birle?tirdik. Yani bu kilit, hücrenin yüzeyinde olaca??na antikorun yüzeyinde gözüküyor. Böylece virüse tuzak kuruyoruz, virüs hücreye ba?land???n? zannediyor ama bizim bu geli?tirdi?iniz sentetik moleküle, yani antikora ba?lan?yor. Bu ?ekilde de birinci etapta daha virüsün hücreye girmesini bir miktar önlemi? oluyoruz."

"YEN? MUTASYONLARDA DAHA GÜÇLÜ ANT?KOR OLU?TURACAK"

Prof. Dr. Unutmaz, bu yeni yöntemin, virüste yeni mutasyonlar olmas? durumunda daha güçlü antikorlar olu?turan bir dizayn oldu?unu da anlatarak "Virüsün hücrenin yüzeyindeki bu kilide ba?lanma zorunlulu?u oldu?u için, virüs kendisini geli?tirdikçe, yani yeni mutasyonlar oldukça o kilide daha iyi ba?lanmas?n? sa?l?yor. Örne?in Omicron'da bu ?ekilde onlarca mutasyon var ve bu da insan hücresindeki Ace-2 reseptörüne daha iyi ba?lanmas?n? sa?l?yor. Bu sayede bizim olu?turdu?umuz o tuzak sentetik molekül de daha iyi çal???yor asl?nda. Çünkü zaten onun da yüzeyinde ayn? kilit k?sm? varö dedi. Bu sentetik molekülün ayn? zamanda virüsü lazerle etiketlemi? gibi "mimleyerekö ba????kl?k sisteminin haf?za hücreleri olan T hücrelerine de virüsle enfekte olmu? hücreyi haber verebildi?ini anlatan Prof. Dr. Unutmaz, sözlerini ?öyle sürdürdü:

"Arkadaki savunma sistemimize yani T hücrelerimize, ba????kl?k ordumuzun keskin ni?anc?lar?na virüsün nerede oldu?unu haber veren bir sistem sa?l?yoruz. Bunun içinde (virüs) hücrenin içine girdikten sonra o hücrenin tespit edilebilmesi laz?m. Yine ayn? bu sentetik molekül ile biz o hücreleri bir anlamda etiketlemi? oluyoruz. Yani diyoruz ki, ?u hücrenin içinde virüs var, T hücrelerine haber veriyoruz; bu sentetik molekülün arka taraf?nda da bir antikor var T hücrelerine ba?lan?yor ve bu ?ekilde bir yerde köprü görevi görerek hangi hücrede virüs oldu?unu T hücrelerine haber veriyor. T hücreleri de virüsle enfekte hücreyi bulup yok ediyor."

"KANSER TERAP?LER?NDEN ?LHAM ALDIK"

Kanser immünterapisinden ilham alarak bu ilaç aday?n? geli?tirdiklerini anlatan Prof. Dr. Unutmaz, sözlerini ?öyle noktalad?:

"Asl?nda bu yöntemleri biz kanser immünoterapisinden ilham alarak yapt?k. Çünkü orada da çok benzer bir strateji var. Hücreleri Car-T denen bir mekanizmayla programl?yorsunuz, kanser hücresini etiketliyorsunuz, T hücresine i?aret ediyorsunuz kanser hücresini tan?mas?n? ve öldürmesini sa?l?yorsunuz. Biz burada kanser hücresi yerine, virüsle enfekte olmu? hücreyi etiketlemi? ve onu yok etmi? oluyoruz. ?u anda laboratuvar sürecini tamamlad?k, hayvan deneyleri, preklinik deneylere geçiyoruz. Tabii fareler üzerinde deneme yapaca??z, bakal?m farelerde de önleyebilecek miyiz ayn? dü?ündü?ümüz gibi. Tabii ki herhangi bir yan etkisi olabilir mi, onlara da bakmak gerekiyor. Ondan sonra faz çal??malar?na ba?lanmas? gerekiyor. Tabii bu virüs hepimizi çok ?a??rt?yor. Omicron hiç beklemedi?iniz bir varyantt?, ileride yepyeni bir varyant daha ç?kabilir, daha ölümcül olabilir, virüs kendisini çok daha h?zl? bir ?ekilde de?i?tirebilir. Bunlara kar?? haz?rl?kl? olmam?z gerekti?ini dü?ündük."